Gazze’deki savaşın başlamasından bu yana geçen 20 ay içinde Amit Halevy’ye İsrail sokaklarında tükürüldü, bağırıldı, taş ve yumurta yağmuruna tutuldu. Tüm bunlar barış daveti yaptığı içindi.
“Sessizce otururduk, yalnızca beyazlar giymiş bir küme bayan, ellerinde İbranice, Arapça ve İngilizce ‘merhamet’, ‘barış’, ‘gıda güvenliği’ yazan pankartlar tutuyorlardı” dedi.
“Barışa kim karşı çıkar diye düşündük. Fakat bu şovlar, “İşgali Durdurun” ya da “Gazze’yi Özgür Bırakın” daveti yaptığımızda gördüğümüz nefretin aynısıyla karşılaşıyordu.
“Tel Aviv’deki bir barış oturma hareketi sırasında bir adam bize Gazze’de hepimize tecavüz edilmesini dilediğini haykırdı, biz ise elimizde ‘sevgi’ yazılı pankartlarla sessizce oturuyorduk.”
Amit’le birinci sefer savaşın birinci aylarında tanıştım. Yahudi Soykırımı’ndan kurtulanların torunlarından Amit, o vakit bana Gazze’de olup bitenlerle ilgili aile tartışmalarının kendisini nasıl kızdırdığını anlatmıştı. İsrail’in hareketlerinin “Nazileştirme” manasına geldiğine inanıyordu.
Şimdi, ailesinde bir şeylerin değiştiğini söylüyor.
“Babama, daha evvel duyamadığı şeyleri söyleyebiliyorum ve babam bunu kavrıyor” diyor.
“Bana ‘ama Hamas ne olacak’ diyor. Ben de ona ‘baba, dün gece 80 çocuk öldürülmüş olsa da fark etmez – bir insan olarak ve bilhassa de bir Yahudi olarak bunun çabucak artık durması gerektiğini söylemelisin’ diyorum. O da anlıyor.”
İsrail’de Gazze’nin çektiği acılarla ilgilenenlerin sayısı yavaş yavaş artıyor, fakat Amit ve arkadaşları hala küçük bir azınlığın modülü.
İsrail Demokrasi Enstitüsü (IDI) geçtiğimiz ay İsraillilere Gazzeli sivillerin çektiği acıların hükümetlerinin savaşla ilgili kararlarında bir faktör olup olmaması gerektiğini sordu.
Çoğunluk – %67 – İsrail’in bunu ya görmezden gelmesi ya da “oldukça küçük bir ölçüde” dikkate alması gerektiğini söyledi.
Bir buçuk yılı aşkın müddettir devam eden çatışmalardan sonra hayal kırıklığına uğrayan pek çok İsrailli artık savaşın sona ermesini istiyor – birden fazla durumda bunun nedeni Gazze’nin çektiği acılar değil, Hamas’ın elinde olduğuna inanılan 54 İsrailli rehine için duyulan tasa (rakamlar değişebilir) ve bunlardan 31’inin öldüğüne inanılıyor.
‘İnkar duvarı’
Gazze’deki savaş, Hamas’ın Ekim 2023’te İsrail’e saldırarak yaklaşık 1.200 kişiyi öldürmesi ve yaklaşık 251 kişiyi rehin almasının akabinde başladı.
Gazze sıhhat bakanlığına nazaran o tarihten bu yana en az 54.607 Filistinli öldürüldü. BM bunların dörtte birinden fazlasının çocuk olduğunu iddia ediyor.
İsrail’in Mart ayında son ateşkesi bozmasının akabinde, Amit’in kimi aktivist arkadaşları sessiz şovları sırasında Gazze’de öldürülen ve yaralanan çocukların posterlerini taşımaya başladılar.
Organizatörlerden Alma Beck, “Çok fazla saldırgan reaksiyon alacağımızı düşünmüştük,” dedi.
“Ancak beşerler bize bu çocukların kim olduğunu ve onlara ne olduğunu sorduğunda şaşırdık; nitekim meraklı ve kaygılıydılar.”
Pek çok İsraillinin Gazze’de yaşanan acıların insan öykülerine maruz kalmadığına inanıyor.
“Hükümet ve medya İsraillileri Gazze’de olanlardan uzak tutmak için her şeyi yapıyor. Çok lakin çok güçlü bir inkar duvarı var” diyor.
“Bence bu, [kayıpların] sayılarını insanileştirmenin birinci örneğiydi – onlara bir yüz, bir kıssa vermek. Ve öbür tarafa bakmak çok sıkıntı.”
Hamas taarruzlarının akabinde İsrail’i harekete geçiren, bölünmeleri örten ve askeri harekâta takviye sağlayan endişe ve öfke, çatışma sürdükçe yerini yorgunluğa bıraktı.
Çatışmaya verilen takviye bir yıl evvel aslında azalıyordu. IDI’ye nazaran İsraillilerin üçte birinden azı Refah’ta yeni bir askeri harekatı desteklerken, neredeyse üçte ikisi Hamas’la bir muahedeyi destekliyordu.
Son devirlerde, saygın kuruluşlar tarafından bu yıl içinde yapılan çeşitli anketler, rehinelerin özgür bırakılması öncelikli olmak üzere bir ateşkes muahedesini destekleyenlerin çoğunlukta olduğunu ortaya koydu.
Haziran ayında Kudüs’te düzenlenen Onur Yürüyüşü’nde gökkuşağı bayraklarının ortasında rehinelerin posterleri ve “Savaşı Durdurun” sloganları yer aldı.
Erkek arkadaşıyla birlikte orada bulunan Yitzchak Zitter şu anda İsrail ordusunda yedek asker olarak vazife yapıyor, lakin savaşın artık buna değmediğini düşünüyor.
“Savaşın belirtilen gayelerinden hiçbirine yaklaştığımızı düşünmüyorum” diyor.
“Bir yıl evvel bu görüşlerin açıkça tabir edilmesi, bilhassa de ordu içinde pek ilgi görmüyordu. Fakat bugün beşerler bu savaştan bıktı, nefret ediyoruz.”
Hamas’ın elindeki rehinelerin geri verilmesi, İsraillilerin savaşı sona erdirmek için öne sürdükleri esas şart. Burada her hafta düzenlenen savaş zıddı şovlarda Gazzeliler neredeyse hiç yer almıyor.
Yitzchak, “7 Ekim katliamlarını kutlayan insanlara karşı empati çok düşük” diyor. “[2006’da] Hamas’a oy verdiler ve o vakitten beri onlardan kurtulmak için pek bir şey yapmadılar. Gazze’de kitlesel protestolar görseydik, farklı bir şey konuşuyor olurduk.”
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Gazze’deki akınların kalan rehinelerin hür bırakılması açısından kritik ehemmiyet taşıdığı konusunda ısrarını sürdürüyor. Şu ana kadar İsrail güçlerinin kurtarma operasyonlarında sekiz esir sağ kurtarılırken, Hamas’la yapılan mutabakatlarla 140’tan fazla kişi özgür bırakıldı.
Netanyahu askeri baskının Hamas’ı bu mutabakatlara itmeye yardımcı olduğunu söylüyor. Fakat Kudüs’teki ofisinin önünde ya da Tel Aviv’deki Rehineler Meydanı’nda şov yapanların birden fazla bu görüşe katılmıyor.
Mayan Eliahu Ifhar isimli bir gelişim psikoloğu olan protestoculardan biri “Onları bu formda geri getiremeyiz” dedi. “Bu fecî bir yanılgı. Savaş onları öldürüyor.”
Bu his, savaş sürerken yakınlarının esaret altında öleceğinden ya da İsrail hava taarruzlarında öldürüleceğinden kaygı eden birçok rehine ailesi tarafından da yankılanıyor.
Netanyahu’nun öbür savaş gayesinin ulaşılabilir olup olmadığı konusunda da giderek artan bir hayal kırıklığı var: Hamas’ın askeri ve idari bir güç olarak büsbütün yok edilmesi.
‘Siyasi bir savaş’
20 ay sonra, savaşın yorgunluğu İsrail silahlı kuvvetlerine ulaştı. Bu İsrail’in en uzun savaşı ve birtakım yedek askerler üçüncü ya da dördüncü rotasyonlarını yapıyor. Kimileri etik itirazlar nedeniyle ancak çok daha fazlası sıhhatleri, mali durumları ve aileleri üzerindeki baskı nedeniyle hizmet etmeyi reddediyor.
Ancak Netanyahu sokaklardan, askerlik şubelerinden ve hatta kendi güvenlik kabinesi içinden gelen savaşı sona erdirme taleplerine cevap vermedi.
IDI’dan Prof. Tamar Hermann’a göre bunun bir nedeni, savaşın sona ermesini isteyenlerin büyük çoğunluğunun ona asla oy vermeyeceklerini söyleyen beşerler olması.
Hamas’ın tekrar toparlanması kaygısı
Netanyahu’nun destekçilerinin savaş hakkında ne düşündüklerini öğrenmek için başbakanı destekleyenlerin mitingine gittik.
Kudüs’te İsrail parlamentosu Knesset’e giden caddeler mavi ve beyaz İsrail bayraklarıyla doluydu ve yol boyunca kurulan devasa hoparlörlerden gelen sesler kulakları sağır ediyordu.
Çoğu muhafazakâr dini kurallara uygun giyinen kalabalık, işgal altındaki Batı Şeria’dan gelen yerleşimci kümelerini taşımaktan yeni çıkmış, güçlendirilmiş camları olan otobüslerin önünden geçiyordu. Birçok genç erkek omuzlarına asılı M16 tüfekleri taşıyordu.
Girişin yakınında Yisrael ve karısıyla karşılaştım.
“Savaşı [şimdi] bitiremeyiz,” diyor Yisrael. “Hamas büsbütün yenildiğinde ve tüm altyapı büsbütün parçalandığında sona erecek. Artık bırakırsanız, her şeyi yine inşa edecekler ve durum üç ya da dört yıl içinde geri gelecek.”
Neredeyse tüm İsrailliler üzere o da rehinelerin konutlarına dönmesinin çok kıymetli olduğu konusunda hemfikirdi fakat diğer konuların da olduğunu söyledi.
“Bazı şartlar olmalı,” dedi. “Şimdi birtakım insanları kurtaramazsınız, sonra iki ya da üç yıl içinde öteki bir savaş çıkar ve binlerce kişi daha ölür. Bunun kimseye yararı olmaz.”
Kalabalığın ilerleyen kısımlarında Avigdor Bargil isimli bir öbür gösterici savaşın lakin “Hamas diz çöktüğünde” durması gerektiğini ve Gazzelilerin Endonezya, Fransa ve İngiltere üzere öteki ülkelere gitmesi gerektiğini söyledi.
Gazzelilerin neden meskenlerini terk etmeleri gerektiğini sorduğumda “Burası onların konutu değil, onlar aldı” dedi. “Burası bizim toprağımız – Rab’ın Tevrat’ta bize verdiği topraklar.”
İlhak hayalleri
Filistin topraklarını ele geçirmeye yönelik bu dini münasebet, savaşın çok öncesinden beri Netanyahu’nun koalisyonundaki çok sağcı milliyetçi partilerin işlediği tema oldu.
Maliye Bakanı Bezalel Smotrich gibi kabine üyeleri uzun vakittir İsrail’in işgal altındaki Batı Şeria’yı ilhak etmesi ya da kendi tabiriyle “egemenlik” savında bulunması için baskı yapıyordu, fakat Gazze’deki savaş ve ABD Başkanı Donald Trump’ın tutumu bu bölgeyi de ilhak etme hayallerinin önünü açtı.
Netanyahu’nun koalisyonunu bir ortada tutması ya da erken seçim riskini göze alması gerekiyor.
ABD’nin saygın kamuoyu araştırma kuruluşu Pew Research Center’a nazaran Gazzelileri topraklarından sürme fikri, laik olanlar da dahil olmak üzere İsraillilerin büyük çoğunluğunun dayanağına sahip.
Bazı sağcı seçmenler savaşa karşı çıkmaya başladı. Lakin kamuoyu yoklamalarının manşetlerinin altında, savaşla ilgili bölünmeler hala büyük ölçüde siyasi çizgiler boyunca uzanıyor.
Geçen hafta IDI tarafından yapılan bir ankete katılan sağ görüşlü İsraillilerin yaklaşık yarısı savaşın rehineleri geri getirebileceğini ya da Hamas’ı yok edebileceğini söylerken, sol görüşlülerin yalnızca %6’sı tıpkı görüşte.
Hamas taarruzlarının akabinde yaşanan kısa periyodik birlikteliğin akabinde, eski siyasi ayrılıklar her zamanki üzere derin bir formda yine su yüzüne çıktı.
Tel Aviv’deki protesto gösterisinde yer alan gelişim psikoloğu Mayan Eliahu Ifhar, savaş konusundaki farklılıkların kendisini yalnızca düşmanlardan değil dostlarından da ayırdığını söylüyor.
“Gazze’deki bombaları duyduğumda içim parçalanıyor. Ancak bu bombaları duyan ve ‘tamam hak ediyorlar’ diyen beşerler, hatta arkadaşlarım bile var. Onlarla vakit geçiremiyorum. Onların gözlerinin içine bakamıyorum.”
‘Benim meskenim, yurdum’
Barış şovlarında uğradığı tacizi anlatan protestocu Amit Halevy, birkaç ay evvel İsrail’den bir müddetliğine ayrılmaya ve yurttaşlarıyla her gün yaşadığı çatışmalardan uzaklaşmak için Amerika’ya gitmeye karar verdi.
Ama burada da kendini izole edilmiş buldu.
Bana orada Filistin yanlısı bir şova katıldığını ve insanlara İsrailli olduğunu söylediğinde kimilerinin onunla konuşmak istemediğini anlattı.
Amit bana “Onların tarafında olduğumu ve İsrail’de Filistin yanlısı şovlara gittiğimi söyledim” dedi. “Bir kız bana ‘arkadaşların soykırımı destekliyor mu’ üzere aptalca sorular sordu. Gazze’de olanları durdurmaya yönelik her türlü aksiyonu destekliyorum lakin bu şovların ne kadar nefret dolu olduğunu görebiliyorum ve bu kalbimi kırıyor.”
Antisemitizm suçlamaları Avrupa ve Amerika’daki birtakım Filistin yanlısı hareketleri lekeledi ve Amit üzere İsrailliler için durumu daha da karmaşık hale getirdi.
“Kimsenin İsrail’den şu anda nefret ettiğim kadar nefret edebileceğini sanmıyorum, zira kendimi ihanete uğramış hissediyorum – ve burası benim konutum, benim ülkem, benim dilim, benim halkım, benim arkadaşlarım.”
“İsrail’in şu anda yaptığı yalnızca Filistinliler için değil, İsrailliler ve Museviler için de en makus şey. Sonsuza kadar bu vahim leke olarak kalacak.”
Bu haber, BBC gazetecileri tarafından hazırlandı ve denetim edildi. Bir pilot proje kapsamında çevirisi için yapay zekadan da faydalanıldı.
